Słownik

APS (Atmosphärisches Plasmaspritzen)

Atmosferyczne plazmowe natryskiwanie metalem to natryskiwanie metalem stapianym w strumieniu plazmy, podczas którego promień plazmowy pracuje w normalnych warunkach atmosferycznych.

Azotowanie

Technologia cieplno-chemiczna wzbogacania powierzchni azotem. W ten sposób podwyższa się odporność na ścieranie, wytrzymałość zmęczeniową i odporność korozyjną półwyrobów. Rozróżnia się zasadniczo azotowanie gazowe i plazmowe.

Azotonawęglanie

Technologia cieplno-chemiczna wzbogacania powierzchni azotem i węglem. Celem jest podwyższenie odporności na ścieranie, często w połączeniu z polepszeniem odporności korozyjnej (patrz azotowanie). Azotowanie przeprowadza się w gazie, kąpieli solnej lub w plazmie.

Delaminacja (rozwarstwianie)

Powstawanie rys w wyprasce, rozpoznawalne często dopiero po usunięciu lepiszcza lub spieczeniu.

Ekstrakcja superkrytyczna

Zastosowanie wysokiego ciśnienia i podwyższonej temperatury do ogrzania rozpuszczalnika powyżej temperatury krytycznej dla usunięcia lepiszcza. W formowaniu wtryskowym używa się do tego celu najczęściej dwutlenku węgla.

Ekstrakcja w podłożu proszkowym

Ważna metoda ekstrakcji lepiszcza, przede wszystkim dla lepiszczy woskowo-polimerowych. Półwyroby osadza się w drobnoziarnistym proszku i ogrzewa do temperatury topnienia wosku. Stopiony wosk wyciągany jest za pomocą sił kapilarnych do otaczającego proszku.

Formowanie wtryskowe proszkowe

Technologia kształtowania hydrostatycznego do przeróbki proszków zadanych plastyfikatorami przy względnie niskich temperaturach i ciśnieniach.

Formowanie wtryskowe za pomocą proszków metali

Technologia kształtowania hydrostatycznego służąca do przeróbki proszku metalu z dodatkiem plastyfikatorów przy względnie niskich temperaturach i ciśnieniach.

Formowanie wtryskowe za pomocą proszku ceramicznego

Technologia kształtowania hydrostatycznego służąca do przeróbki proszku ceramicznego z dodatkiem plastyfikatorów przy względnie niskich temperaturach i ciśnieniach.

Gęstość

Masa ciała podzielona przez jego objętość, zwykle wyrażona w g/cm3 lub jako stosunek do gęstości teoretycznej (100%).

Grat (wypływka)

Mostek z masy wtryskowej wyrzucony wzdłuż linii dzielącej, spowodowany zbyt dużym ciśnieniem, złymi tolerancjami narzędzi lub separacją lepiszcza i proszku.

Impregnowanie (nasycanie) próżniowe

Osadzanie warstw natryskowych pod obniżonym ciśnieniem (próżnia), w celu wypełnienia pustych przestrzeni struktur porowatych i otrzymania dokładniejszych wyników preparowania.

Infiltracja (wsiąkanie)

Proces napełniania por elementu konstrukcyjnego metalem lub stopem o niższym punkcie topnienia.

Interface

Strefa pomiędzy materiałem podstawowym a warstwą.

Kalibrowanie (dotłaczanie)

Proces końcowy elementu spieczonego w celu uzyskania zdefiniowanej struktury powierzchni, gładkości lub chropowatości.

Kanał termiczny

Ogrzewana przestrzeń pusta narzędzi, w której masa wtryskowa utrzymywana jest w stanie ciekłym pomiędzy cyklami wtryskowymi, w celu uniknięcia nadlewów i rozdzielaczy nadlewów.

Katalityczne usuwanie lepiszcza

Częściowe usuwanie plastyfikatora poprzez ogrzewanie w atmosferze zawierającej substancje depolimeryzujące. Klasyczny jest rozkład poliacetalu w atmosferze azotu nasyconej kwasem azotowym.

Kontrola wymiarów

Powtarzalność geometrii końcowych w technologii PIM (wtrysk proszkowy) wyrażona przez rozrzut. Często kwantyfikowana przez odchylenie standardowe (lub jego wielokrotność) wymiaru, normalizowana przez ten wymiar i wyrażona w procentach (np. 0,5%).

Kontrola zawartości węgla

Miara zdolności usunięcia lepiszcza bez skażenia węglem proszku. Kontrola zawartości węgla kwantyfikowana jest za pomocą zawartości węgla w elementach PIM po spieczeniu oraz ich równomierność w partii wyrobów, pomiędzy różnymi partiami i różnymi partiami surowcowymi. Określone tworzywa wymagają możliwie niskiej zawartości węgla (austenityczna stal szlachetna, tytan), inne natomiast potrzebują zdefiniowanej jego ilości (wyrażonej najczęściej w procentach: stal do ulepszania cieplnego, stal narzędziowa, stop twardy).

Lepiszcza rozpuszczalne w wodzie

Rodzina lepiszczy na bazie polimerów rozpuszczalnych w wodzie. Usuwanie lepiszcza może więc następować w wodzie. Często są to politlenek etylenu, polialkohol winylowy i poliglikol etylenowy.

Lepiszcze

Mieszanka polimerów umożliwiająca podczas prasowania wtryskowego uplastycznienie proszku i wypełnienie formy. Oddziałuje krytycznie na wytrzymałość na wilgotno elementu. Skład lepiszcza warunkuje metodę jego usuwania.

Lepiszcze na bazie wody

Lepiszcza często żelujące, tężejące po formowaniu wtryskowym poprzez tworzenie długich łańcuchów polimerowych. Inne rodzaje bazują na wodzie nasyconej krzemianami, z której podczas tężenia wydziela się gaz.

Linia podziału

Liniowe oznakowanie występujące po formowaniu wtryskowym na elemencie w miejscu połączenia obu połówek formy.

Lut

Dodatkowe tworzywo stosowane do lutowania

Lutowanie

Technika łączenia za pomocą materiału ciekłego, przy czym części łączone są stałe, a tylko lut jest ciekłym stopem.

Lutowanie twarde

Proces lutowania, w którym temperatura lutu leży między 450 i 900°C.

Lutowanie próżniowe

Proces lutowania bez pomocy topników, przeprowadzany w próżni 10-2 do10-6 mbar. Po zastosowaniu lutowania próżniowego elementy są lśniące.

Lutowanie wysokotemperaturowe

Proces lutowania, w którym temperatura topnienia lutu leży powyżej 900°C.

Lutowanie w atmosferze gazu ochronnego

Proces lutowania bez stosowania topników, prowadzony w gazowej atmosferze redukującej albo obojętnej, np. wodoru lub argonu. Półwyroby są po lutowaniu błyszczące.

Masa wtryskowa

Mieszanka proszku i lepiszcza stosowana w formowaniu wtryskowym.

Nadlew wtryskowy

Otwór wlotowy masy wtryskowej w narzędziu wtryskowym. Nadlew wtryskowy zwykle wprowadza się poprzez dyszę, dla łatwego odkształcania jest on uformowany stożkowato. Nadlew wypełnia rozdzielacz nadlewu, ten zaś wlew doprowadzający.

Niespaw na powierzchni odlewu wtryskowego

Liniowe znakowanie lub wada na powierzchni elementu konstrukcyjnego, gdzie podczas formowania wtryskowego spotkały się czoła strumieni tworzywa w formie.

Normalizacja

Patrz wyżarzanie normalizujące

Obciągnięcie

Płaskie wgniecenie na powierzchni wypraski. Tworzy się podczas chłodzenia, w wyniku przedwczesnego zamrożenia wlewu doprowadzającego. Może zostać skorygowane poprzez wyższe ciśnienie wtryskiwania.

Obróbka końcowa

Operacje konieczne po spieczeniu elementu PM (proszkowego) dla uzyskania wymaganych wymiarów lub właściwości. Typowymi przykładami są obróbka mechaniczna, polerowanie, obróbka cieplna, prostowanie lub galwanizowanie. Podłoże

Podłoże spiekania

Substrat ewentualnie dopasowany do geometrii elementu służący jako podłoże elementu PIM podczas procesu usuwania lepiszcza i spiekania.

Porowatość

Całkowita ilość pustych przestrzeni w elemencie PIM. Najczęściej tworzywa PIM po spiekaniu mają mniej niż 5% porowatości.

Prasowanie izostatyczne na gorąco

Technologia całkowitego zagęszczania spieczonych elementów PIM za pomocą wysoko skondensowanego gazu w wysokiej temperaturze. Najczęściej stosowane dla elementów wysokosprawnych

Polimer woskowy

Wyrażenie opisujące lepiszcza bazujące na niskocząsteczkowych polimerach i woskach. Polimery to zwykle polietylen, polipropylen lub kopolimery jak polioctan etylenowinylu. Mamy tu do czynienia z klasycznymi lepiszczami PIM.

Proces beztopnikowy

Proces lutowania, w którym nie stosuje się dodatkowych topników, a tlenki usuwane są przez gazy redukujące lub rozkład.Spiekanie z udziałem fazy ciekłej

Próżniowe usuwanie lepiszcza

Ekstrakcja lepiszcza lub jego części poprzez ogrzewanie w próżni. Przeprowadzane zwykle ze wspomaganiem gazu nośnego (wymywającego), w celu przeniesienia wymytego lepiszcza do pomp.

Rozdzielacz nadlewu

Część kanału doprowadzającego w narzędziu wtryskowym. Leży pomiędzy nadlewem a wlewem doprowadzającym (otworem wlotowym do pustej przestrzeni narzędzia wtryskowego).

Spiekanie w temperaturze, w której, w wyniku reakcji chemicznej, częściowego topienia lub tworzenia się stopów eutektycznych, istnieją jednocześnie składniki stałe i ciekłe. Często stosowane do spiekania stali szlachetnych i stopów zawierających fosfor, bor, miedź i krzem.

Sieciowanie

Tworzenie się wiązań pomiędzy łańcuchami polimerowymi w następstwie podwyższonej sztywności i trwałości polimeru. Przykładem polimerów usieciowanych (przestrzennych) są duroplasty, utwardzane przy pierwszym ogrzaniu.

Skurcz

Ubytek wielkości półwyrobu podczas procesu spiekania.

Spiekanie

Proces cieplny łączący i zagęszczający skondensowane proszki. Większość właściwości mechanicznych, magnetycznych i innych elementu PIM uzyskuje się w procesie spiekania.

Spiekanie super-solidus

Spiekanie fazy ciekłej całkowicie stopionego proszku powyżej temperatury topnienia, co powoduje utworzenie we wnętrzu cząstek proszku fazy ciekłej.

Spiekanie wspomagane ciśnieniowo

Spiekanie przy pomocy ciśnienia zewnętrznego. Przeprowadza się często po spiekaniu próżniowym podwyższając ciśnienie w piecu w celu zamknięcia istniejącej porowatości szczątkowej.

Spiekanie wstępne

Ogrzewanie elementu do temperatury poniżej zwykłej temperatury spiekania w celu podwyższenia wytrzymałości przed obróbką. Temperatura leży przy tym najczęściej ponad wartością konieczną do całkowitego wypalenia lepiszcza.

Starzenie sztuczne (przyśpieszone)

Utwardzanie lepiszcza lub polimeru podczas ogrzewania do temperatury, w której następuje sieciowanie łańcuchów polimerowych.

Termiczne usuwanie lepiszcza

Ekstrakcja lepiszcza lub jego części poprzez ogrzewanie. Metody klasyczne opierają się na powolnym ogrzewaniu na powietrzu przez kilka dni.

Topnik

Domieszka usuwająca tlenki powierzchniowe elementów, pozwalając na zwilżanie i rozprzestrzenianie się lutu.

Usuwanie lepiszcza

Stadium procesu między kształtowaniem a spiekaniem, w którym większość plastyfikatora usuwana jest za pomocą rozpuszczalnika, katalizy lub innych metod.

Usuwanie lepiszcza za pomocą rozpuszczalnika

Ekstrakcja lepiszcza lub jego części przez wymywanie za pomocą rozpuszczalnika. Dzieje się to poprzez zanurzanie lub wystawianie na działanie par rozpuszczalnika

Utlenianie końcowe

Technologia nanoszenia cienkiej warstwy tlenkowej na istniejącej warstwie azotku, w celu zwiększenia odporności korozyjnej. Ponadto element uzyskuje estetyczny ciemnoszary wygląd.

Warstwa przyczepna

Warstwa pomiędzy elementem a warstwą wierzchnią; powoduje dobrą przyczepność do materiału podstawowego, może zmniejszać naprężenia przez wyrównanie współczynników rozszerzalności cieplnej materiału podstawowego i warstwy wierzchniej.

Warstwa wlotowa

Warstwa uszczelniająca w turbinach lub kompresorach, którą tną łopatki wirnika podczas pracy. Nanosi się ją w celu minimalizacji szczelin konstrukcyjnych i osiągania wyższych współczynników sprawności.

Wlew doprowadzający

Najwęższa część kanału przepływowego; otwór wlotowy masy wtryskowej do pustej przestrzeni narzędzia wtryskowego.

Wypalanie

Cieplne usuwanie lepiszcza podczas ogrzewania do temperatury spiekania.

Lutowanie aktywne to proces lutowania, podczas którego stosuje się luty aktywne, zdolne do reakcji również z ceramiką lub innymi trudno zwilżalnymi materiałami.

Wytrzymałość na wilgotno

Wytrzymałość elementu w stanie wtryskowym (wilgotnym).

Wytwarzanie bliskie kształtowi końcowemu

Wytwarzanie elementu prawie zgodnie z geometrią końcową, z minimalnym zapotrzebowaniem na obróbkę.

Wytwarzanie według kształtu końcowego

Wytwarzanie elementu dokładnie zgodnie z geometrią końcową bez dodatkowego zapotrzebowania na obróbkę.

Wyżarzanie jako przesycanie

Wyżarzanie rozpuszczające to proces obróbki cieplnej, stosowany szczególnie w przypadku stali austenitycznych lub stopów na bazie niklu. Materiał utrzymuje się w stałej temperaturze ok. 1000°C do 1250°C przez 15 minut do kilku godzin (zależnie od wymiarów półwyrobu), a następnie schładza.

Wyżarzanie normalizujące

Podczas wyżarzania normalizującego tworzywo przeprowadza się w stan pierwotny. W ten sposób można usunąć przede wszystkim strukturę gruboziarnistą lub odkształconą. Niezależnie od stanu wyjściowego, podczas wyżarzania normalizującego wytwarza się strukturę drobnoziarnistą o okrągłych ziarnach jednakowej wielkości.

Wyżarzanie odprężające

Celem wyżarzania odprężającego jest usunięcie naprężeń wewnętrznych (naprężenia własne), wywołanych poprzez uprzednie procesy wytwórcze (np. obróbka plastyczna, wiórowa, spawanie, hartowanie itd.). Wyżarzanie odprężające w przypadku stali przeprowadza się w zakresie temperatur od 550 do 650°C.

Wyżarzanie próżniowe

Pod pojęciem wyżarzania próżniowego rozumiane jest wyżarzanie prowadzone w piecu próżniowym, w ten sposób chroniące elementy w znacznym stopniu przed utlenianiem.

Wyżarzanie przegrzewające

Za pomocą wyżarzania przegrzewającego ustawia się strukturę umożliwiającą przeprowadzanie następnych procesów obróbki wiórowej z większymi prędkościami skrawania. Najczęściej po wyżarzaniu przegrzewającym przeprowadza się normalizację, aby przeprowadzić materiał w stan bardziej ciągliwy.

Zagęszczanie

Zmiana porowatości spowodowana prasowaniem lub spiekaniem podzielona przez porowatość wyjściową.

Zwilżanie

Rozprzestrzenianie się lutu na powierzchni.